O dostępności tzw. obiektów użyteczności publicznej do potrzeb osób z niepełnosprawnościami napisano już wiele. O dostosowaniu siłowni i klubów fitness – znacznie mniej. Jak się do tego zabrać? Czy w ogóle warto? Czy da się to zrobić niewielkim kosztem, a może zawsze potrzebny jest generalny remont? W tym artykule postaramy się rozwiać wszystkie Twoje wątpliwości.
Spis treści
- Od leków na receptę do maratonu – historia Andrzeja Tikhonova
- Osoby z niepełnosprawnościami w siłowni – czy jest o co walczyć?
- Co na temat dostępności mówią przepisy?
- Idealna siłownia dla osób z niepełnosprawnościami – jak ją przystosować?
- Sprzęt do ćwiczeń dla osób z niepełnosprawnościami – marzenie ściętej głowy?
- Dofinansowanie na dostępność – gdzie szukać pieniędzy?
- Trening osób z niepełnosprawnościami – obopólne korzyści
- FAQ
Od leków na receptę do maratonu – historia Andrzeja Tikhonova
Naszym konsultantem w temacie dostępności siłowni był Andrzej Tikhonov – jedyny niewidomy maratończyk we Wrocławiu, specjalista ds. dostępności w przedsiębiorstwie społecznym Centrum Wsparcia sp. z o.o., doktor nauk o polityce i administracji.
Kilkanaście lat temu, po powrocie ze studiów w USA, miał kłopoty z sercem. Od lekarki usłyszał, że ma nadwagę i nadciśnienie. Dostał receptę z długą listą leków. Dla młodego, 24-letniego wówczas chłopaka to był szok. Wyszedł z przychodni, usiadł na ławce i pomyślał, że musi coś zmienić w swoim życiu, bo na przyjmowanie tylu leków jest zdecydowanie za wcześnie. Zaczął ćwiczyć – najpierw w domu, potem sporadycznie na basenie i w siłowni.
Systematyczne, zaplanowane treningi rozpoczął osiem lat temu. Był wtedy na studiach doktoranckich. Jego znajomy szukał doktorantów z niepełnosprawnościami. Mieli razem wystartować w biegu towarzyszącym przed półmaratonem w Katowicach.
– Nie znaleźliśmy takich osób, ale stwierdziliśmy, że właściwie ja mógłbym pobiec – wspomina A. Tikhonov. – Zacząłem regularnie trenować i… zamiast wystartować w biegu towarzyszącym, zapisałem się na półmaraton.
Kilkanaście kilometrów przebiegł, resztę przeszedł. Wystarczyło, żeby złapać bakcyla. Szybko jednak okazało się, że treningi biegowe to nie wszystko – równie ważny jest trening siłowy. Dzisiaj jest stałym bywalcem siłowni.
Osoby z niepełnosprawnościami w siłowni – czy jest o co walczyć?
W Polsce w 2023 roku było 4 mln osób z orzeczeniem o niepełnosprawności. To prawie 10% całego społeczeństwa. Raport GUS z 2021 r. wskazuje, że prawie co piąta osoba z niepełnosprawnościami brała udział w jakichś zajęciach sportowych lub rekreacyjnych. W klubach fitness bywają jednak rzadko.
Pan Andrzej ma na ten temat swoją teorię.
– To zamknięte koło – uważa. – W siłowniach nie ma osób z niepełnosprawnościami, bo nie są one przystosowane do ich potrzeb. A nie są, bo właściciele nie widzą takiej potrzeby, skoro nie mają takich klientów. Znam wiele osób, które deklarują, że chodziłyby poćwiczyć, gdyby znalazły miejsce bezpieczne, przystosowane i dostępne dla nich.
On sam trenuje w małej siłowni. W dużych czuje się niekomfortowo: jest głośno, tłum ludzi, jakieś zajęcia, trudno się skupić. „Swoją” siłownię już dobrze poznał: wie, gdzie stoi jaki sprzęt, gdzie są szatnie, prysznice itd. Zapamiętał, że jego szafka to ta trzecia po prawej stronie. Musiał zapamiętać, bo numerki na drzwiach są… namalowane. Dla niego to bariera nie do przejścia.
Co na temat dostępności mówią przepisy?
W Polsce już od lat obowiązują przepisy, które zobowiązują właścicieli budynków użyteczności publicznej (a więc m.in. siłowni i klubów fitness) do dostosowania swoich obiektów do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Dotyczy to jednak tylko budynków nowo powstających, rozbudowywanych, przebudowywanych lub tych, w których zmienia się sposób ich użytkowania.
Idealna siłownia dla osób z niepełnosprawnościami – jak ją przystosować?
Większość ludzi kojarzy „dostępność” z likwidacją barier architektonicznych: wyrównaniem progów, podjazdem dla wózków, szerszymi drzwiami itp. Każda niepełnosprawność jest jednak inna i wymaga innych rozwiązań. Nie wszystkie wiążą się z remontem. Jakie udogodnienia możesz wprowadzić niemal od razu?
1. Zadbaj o odpowiedni kontakt z osobą z niepełnosprawnościami. Pracownik recepcji powinien zapytać czy i jak może pomóc, podprowadzić do szatni, a potem pokazać salę i wytłumaczyć, gdzie co się znajduje. Ważne jest utrzymanie kontaktu wzrokowego z rozmówcą, takt i cierpliwość.
2. Usuń z przestrzeni siłowni wszystkie elementy, które nie są niezbędne, a mogą utrudnić przemieszczanie się. Skorzystają na tym nie tylko osoby z niepełnosprawnościami!
3. Dopilnuj, żeby wolne ciężary nie leżały na podłodze – wystarczy nawet prosty stojak na hantle czy sztangi, by rozwiązać ten problem.
4. Korzystaj z dokumentów elektronicznych. Osoba niewidoma nie może przeczytać umowy czy regulaminu, ale może je odsłuchać, np. na swoim telefonie.
5. Dbaj o to, by podłoga zawsze była sucha.
6. Przymocuj gumowe puzzle czy tory dla sanek tak, by zminimalizować ryzyko podwijania się i potknięcia.
Rozwiązania, które będą wymagały większych nakładów, ale nie zrujnują twojego budżetu to np.:
- zamiana namalowanych numerów na drzwiach szafek i na przypinkach do kluczy na takie, które można wyczuć pod palcami,
- naklejki na maszynach i sprzęcie kardio napisane alfabetem Braille’a (instrukcje obsługi, nazwy maszyn),
- oznaczenie krawędzi schodów i szklanych drzwi kontrastowym pasem – najlepiej żółtym, bo to ostatni kolor, który widzi osoba tracąca wzrok,
- zamontowanie w recepcji lady, której jeden koniec jest nieco niższy (ok. 90 cm) – to ułatwi obsługę osób poruszających się na wózku,
- dobre oświetlenie w recepcji – takie, by osoba niesłysząca mogła czytać z ruchu warg.
Inne rozwiązania, np. pętle indukcyjne dla osób niesłyszących, znaki i ścieżki dotykowe czy abonament na usługi tłumacza języka migowego kosztują więcej, ale bardzo ułatwiają osobom z niepełnosprawnościami korzystanie z siłowni. Pomyśl, jak trudno jest niewidomemu przeciskać się między maszynami w siłowni, jak musi uważać mijając osoby ćwiczące ze sztangą czy hantlami… Dzieci ścieżkom naprowadzającym (takim, jakie tworzy się np. na dworcach czy w okolicy przejść dla pieszych) siłownia staje się bardziej „czytelna” i przyjazna.
Sprzęt do ćwiczeń dla osób z niepełnosprawnościami – marzenie ściętej głowy?
Mówiąc o przystosowaniu siłowni do potrzeb osób z niepełnosprawnościami nie sposób pominąć kwestii sprzętu do ćwiczeń.
Wiele urządzeń ma na tyle otwartą konstrukcję, że np. osoby na wózkach mogą z nich korzystać bez większego problemu. Gorzej jest z dostosowaniem sprzętu kardio do potrzeb osób niewidomych lub słabo widzących. Jeśli rower czy bieżnia ma ekran dotykowy, nie są one w stanie wybrać odpowiedniej prędkości, określić tempa i czasu treningu. Warto więc zadbać o „udźwiękowienie” takiego sprzętu za pomocą aplikacji oraz opisanie przycisków alfabetem Braille’a.
Dofinansowanie na dostępność – gdzie szukać pieniędzy?
Zdecydowałeś się na dostosowanie swojej siłowni do potrzeb osób z niepełnosprawnościami? Mamy dobrą wiadomość: nie musisz finansować wszystkiego z własnej kieszeni.
Jedną z opcji są niskooprocentowane pożyczki, realizowane m.in. przez Polską Fundację Przedsiębiorczości. Możesz dostać nawet milion złotych, z możliwością umorzenia do 30%, a oprocentowanie wynosi tylko 0,15%.
zobacz też: Pożyczka na siłownię — sprawdź, jak może Ci pomóc PFP
Możesz też np. nawiązać współpracę z lokalnymi organizacjami pozarządowymi i wspólnie napisać wniosek o dotację. Programów jest sporo, trzeba tylko chcieć.
Trening osób z niepełnosprawnościami – obopólne korzyści
Większość siłowni wciąż nie jest dostosowana do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. To raczej one muszą się dostosować.
– Szkoda, bo to duży potencjał – podkreśla A. Tikhonov. – Działania muszą jednak być dwukierunkowe: z jednej strony motywowanie właścicieli siłowni, żeby wprowadzali ułatwienia dla OzN, a z drugiej samych zainteresowanych, żeby się nie bali i korzystali z tego. Jeśli ja, nie widząc, mogę trenować na siłowni, to dlaczego inni nie mieliby sobie z tym poradzić?
Co ważne, w przypadku osoby z niepełnosprawnościami trening ma olbrzymi wpływ na poprawę codziennego funkcjonowania.
– Trening z wolnymi ciężarami bardzo pomaga w rozwijaniu stabilizacji i równowagi – podkreśla nasz rozmówca. – A ona jest potrzebna nie tylko w czasie biegu, ale przede wszystkim w codziennym życiu. To przecież wzrok kontroluje pozycję ciała, z czego osoba widząca często nie zdaje sobie sprawy. Jak idę, to nigdy do końca nie wiem, co wiąże się z kolejnym krokiem. Mogę nie wyczuć laską krawężnika, czasem trzeba zrobić szybki unik, żeby nie rozwalić piszczeli o jakiś słupek. Pamiętam, jak było u mnie z koordynacją i równowagą wcześniej, a jaka jest gigantyczna różnica teraz, po kilku latach treningu siłowego. Dlatego zawsze powtarzam, że osoba z niepełnosprawnościami musi ćwiczyć, żeby lepiej kontrolować własne ciało.
A jakie korzyści z takiego treningu może odnieść właściciel siłowni?
1. Powiększa grupę klientów. Dodajmy – bardzo lojalną grupę. Takie dostosowanie to świetny wyróżnik na rynku i szansa dla małych klubów, które muszą konkurować z sieciówkami.
2. Organizacje pozarządowe zrzeszające osoby z niepełnosprawnościami mają spore możliwości pozyskiwania środków na zajęcia sportowe czy rekreacyjne. Sęk w tym, że muszą mieć gdzie je wydać. Może warto odpowiedzieć na ich potrzeby? Zorganizować zajęcia w godzinach, kiedy w siłowni jest pustawo?
Jeżeli działasz na zatłoczonym rynku fitness i szukasz dla siebie niszy, pomyśl o dostępności. To może być przepis na podwójny sukces – twój i twoich klientów.
czytaj też: Trening dla „trudnych grup” – jak przygotować siłownię dla osób z nietypowymi potrzebami
FAQ
Nie. Wiele zmian można wprowadzić od ręki i niewielkim kosztem. Lepsza organizacja przestrzeni, usunięcie zbędnych przeszkód, stojaki na wolne ciężary, sucha podłoga czy elektroniczne dokumenty to działania, które realnie poprawiają dostępność bez ingerencji budowlanej.
Kluczowe są drożne ciągi komunikacyjne, brak sprzętu na podłodze, dobre oświetlenie, kontrastowe oznaczenia schodów i szklanych drzwi oraz stabilnie zamocowane elementy podłogi, takie jak puzzle czy tory. To rozwiązania, które zwiększają bezpieczeństwo wszystkich użytkowników, nie tylko osób z niepełnosprawnościami.
W wielu przypadkach tak. Sporo maszyn ma otwartą konstrukcję, która umożliwia ćwiczenia osobom poruszającym się na wózkach. Większym wyzwaniem bywa sprzęt kardio z ekranami dotykowymi. Tu pomocne są oznaczenia przycisków, opisy w alfabecie Braille’a oraz aplikacje umożliwiające obsługę głosową.
Tak, ale tylko w przypadku nowych obiektów, rozbudowy, przebudowy lub zmiany sposobu użytkowania budynku. Starsze siłownie nie mają takiego obowiązku, jednak brak formalnego wymogu nie oznacza, że temat warto ignorować – dostępność to realna przewaga konkurencyjna.
Możliwości jest kilka. Dostępne są niskooprocentowane pożyczki na poprawę dostępności, z opcją częściowego umorzenia. Dobrym rozwiązaniem jest też współpraca z organizacjami pozarządowymi i wspólne aplikowanie o dotacje. Często to kwestia znalezienia odpowiedniego programu, a nie braku pieniędzy.
